Verlies van een tweelingkind 1


 

Het verlies van een kind heeft op elke ouder een grote impact. Of het nu gaat om een ongeboren baby, een kleuter, een tiener of een volwassen kind. Er wordt wel eens gedacht dat het verliezen van een tweelingkind minder erg is als het andere kind wel blijft leven. Ouders die zoiets hebben meegemaakt, worden soms geconfronteerd met opmerkingen zoals ‘gelukkig heb je nog een baby’ of ‘een tweeling zou wel erg druk zijn geweest’. Alhoewel vaak goed bedoeld zullen dit soort opmerkingen de pijn en het gemis op geen enkele manier verzachten. Het maakt namelijk geen enkel verschil hoe groot het gezin is waarin zoiets plaatsvindt. Het verlies van een kind is altijd een diep ingrijpende gebeurtenis. Helaas kan het ook gebeuren dat ouders beide kinderen verliezen.

twins_loss

Verlies tijdens de zwangerschap

Zoals al besproken in het hoofdstuk over tweelingzwangerschappen (in dit artikel wordt verwezen naar mijn boek Twinspiratie voor Tweelingouders) komt het regelmatig voor dat een vrouw aan het begin van haar zwangerschap een vruchtje verliest. In de meeste gevallen weten de ouders niet dat ze oorspronkelijk in verwachting waren van een tweeling. Een kleine vaginale bloeding vroeg in de zwangerschap is meestal de enige aanwijzing voor dit verlies. De aanstaande ouders zullen opgelucht ademhalen als ze na deze ‘miskraam’ ontdekken dat de vrouw nog steeds zwanger is. Ze zullen zich waarschijnlijk nooit realiseren dat er eigenlijk een tweeling op komst was.

‘Omdat ik een vermoeden had van meer dan één kindje, vroeg ik met 9 weken een echo aan. Het waren inderdaad twee kindjes, maar het rechterkindje was rond 7,5 week opgehouden zich te ontwikkelen. Een spannende tijd brak aan. Zou het andere kindje wel blijven groeien en gezond geboren worden?’

Ook later in de zwangerschap komt het wel eens voor dat er zonder aanwijsbare oorzaak een kindje komt te overlijden. Maar gelukkig gebeurt dit niet zo vaak. Wel is het risico hierop tijdens een tweelingzwangerschap groter vanwege de verhoogde kans op complicaties zoals TTS en navelstrengaccidenten.

Het is bijzonder aangrijpend als je tijdens je tweelingzwangerschap één of beide kindjes verliest. In sommige gevallen zoals bij TTS is er een periode van intensieve begeleiding aan vooraf gegaan. Hierdoor zijn de ouders hier enigszins op voorbereid. Toch blijft het verlies van een kindje tijdens de zwangerschap een zeer aangrijpende gebeurtenis.

‘Er is niet zoveel verschil tussen het verlies van een eenling en het verlies van een tweeling tijdens de zwangerschap. In beide gevallen blijf je met lege handen achter.’

Als tijdens de zwangerschap plotseling één kindje overlijdt, is in de meeste gevallen niet bekend wat de oorzaak hiervan is. Natuurlijk maak je je dan grote zorgen om de gezondheid van je andere kindje. Vanaf dat moment zal de ontwikkeling van je andere kindje intensief worden gevolgd en misschien zullen er extra onderzoeken plaatsvinden om de doodsoorzaak te achterhalen. Voor zover dat mogelijk is. Want zolang de zwangerschap voortduurt, zul je het overleden kindje met je meedragen totdat het andere kindje levensvatbaar is.

Zorgen om je andere kindje

Het is natuurlijk vreemd om je overleden kindje met je mee te blijven dragen. Heel begrijpelijk voelen de meeste vrouwen zich hier niet prettig bij. Maar er zijn ook vrouwen die het juist fijn vinden om het kindje nog even bij zich te houden voordat ze definitief afscheid moeten nemen. Want zolang het overleden kindje nog niet geboren is, kun je nog geen afscheid nemen. In overleg met de ouders zal worden besloten wanneer en hoe de bevalling zal plaatsvinden. Vaginaal bevallen is soms wel mogelijk, maar niet altijd wenselijk.

Vlak voor of direct na de bevalling

Ook na een vlekkeloze zwangerschap bestaat het risico dat er tijdens de bevalling iets mis gaat. Bij een tweeling is die kans wat groter, met name voor het tweede kindje. Je kindjes kunnen tijdens de bevalling bijvoorbeeld verstrikt raken in elkaars navelstreng. En het tweede kindje kan zich na de geboorte van het eerste kindje gaan draaien, waardoor het een zeer gecompliceerde bevalling kan worden. Ook is het risico om vlak na de geboorte je kindje(s) te verliezen wat groter. Dit geldt met name voor tweelingen die veel te vroeg geboren zijn.

Als een vrouw is bevallen van een doodgeboren kindje is het erg belangrijk dat de ouders de gelegenheid krijgen om afscheid te nemen van dit kindje. De meeste vrouwen ontwikkelen tijdens hun zwangerschap een band met hun nog ongeboren kindje en om die reden is het van groot belang dat de ouders op hun eigen manier afscheid kunnen nemen. Soms bestaat de mogelijkheid om je overleden kindje mee naar huis te nemen om daar afscheid te nemen.

Begeleiding in het ziekenhuis

Voor het medisch personeel is het best moeilijk om tweelingouders hier goed in te begeleiden. Bij een tweeling bestaat de kans dat de aandacht direct op het andere kindje wordt gevestigd, waardoor het afscheid van het overleden kindje haast ongemerkt voorbij gaat. Voor de verwerking van het verdriet is het erg belangrijk dat ouders wat tijd met hun overleden kindje kunnen doorbrengen. Hoe moeilijk dit soms ook is.

‘Het is heel belangrijk dat je de kans krijgt om afscheid te nemen en dat het ziekenhuispersoneel de verschillende keuzemogelijkheden duidelijk maakt. Je moet in korte tijd hele belangrijke beslissingen nemen die je nooit meer kunt overdoen.’

Ook in de situatie waarin je kindje stervende is, kan het fijn zijn dit proces van dichtbij te beleven. Het helpt de ouders om hun verdriet te verwerken als ze de kans hebben gekregen om hun kindje te leren kennen. Het voelt misschien tegenstrijdig om tijd door te brengen met het overleden of stervende kindje in plaats van bij het andere kindje te zijn. Maar deze momenten kun je nooit meer overdoen. Sommige ouders maken foto’s van hun overleden kindje, ook samen met het gezonde kindje. Dit is misschien wel de enige tastbare herinnering aan het tweeling-zijn.

Afscheid van het tweelingouderschap

Als je kinderen eenmaal geboren zijn, zul je niet alleen afscheid moeten nemen van je overleden kindje(s), maar ook van het tweelingouderschap. Misschien heb je al wat spullen voor je tweeling in huis of was je al actief op een tweelingenforum. Het kan best confronterend zijn om hier afstand van te moeten nemen. Veel ouders blijven diep in hun hart altijd het gevoel houden tweelingouder te zijn.
‘De tweelingwagen was al besteld, maar daar deden ze gelukkig niet moeilijk over. Daar heeft mijn schoonzusje over gebeld toen ik nog in het ziekenhuis lag. Het was wel fijn dat er toen wat regelzaken van ons werden overgenomen. Bij thuiskomst was alvast één ledikantje naar onze slaapkamer verplaatst. Dat wilde ik zelf graag.’

Tip: raadpleeg een rouwconsulent voor professionele begeleiding van het rouwproces

Als verdriet en blijdschap samenvallen

Het kan zeer verwarrend zijn om vlak voor of direct na de bevalling één kindje te verliezen. Je krijgt dan te maken met de ingewikkelde situatie waarin verdriet en blijdschap samen vallen: verdriet om het kindje dat is gestorven en blijdschap om het kindje dat het wél heeft gered. Het is erg ingewikkeld om hiermee om te gaan. Het is voor veel ouders lastig om ruimte te geven aan het verdriet om het overleden kindje en tegelijkertijd het andere kindje liefde en aandacht te geven. Voor sommige moeders is het verdriet zo overweldigend dat het niet lukt om voor het andere kindje te zorgen.

‘Ik vond het erg moeilijk om na het overlijden met Juliëtte om te gaan. Ik heb vaak gezegd, was Erik* maar een eenling. Ik kon ook echt niet blij zijn met haar eerste mijlpalen: los staan, de eerste stapjes en haar eerste woordjes. Van binnen voelde ik dan zo’n pijn. Ik dacht steeds: waarom jij wel en hij niet? Zeker de eerste jaren waarin de kinderen zich ontwikkelen van hulpeloos tot zelfstandig vond ik erg moeilijk. Ook de eerste keer naar school brengen was pijnlijk. Je brengt er één in plaats van twee en je stelt jezelf steeds de vraag: hoe zou hij het gevonden hebben?’

Als een vrouw niet in staat is om te rouwen om het overleden kindje kan ze zich schuldig gaan voelen tegenover haar verloren kindje. Maar het tegenovergestelde komt ook voor. Misschien lukt het juist niet om afstand te nemen van het verloren kindje. Hierdoor kan het moeilijk zijn om een band met je overlevende tweelingkind op te bouwen.

‘Natuurlijk vraag ik me nu ook nog wel eens af hoe Erik* zich ontwikkeld zou hebben als hij gezond was geweest en was blijven leven. Maar in de loop der jaren is dat toch wat meer naar de achtergrond gedreven en zie ik Juliëtte niet meer zo erg als één van twee. Enne… inmiddels ben ik gek op Juliëtte, hoor! En natuurlijk ben ik erg blij dat zij er wel is. Ik voel me nog wel eens schuldig dat ik daar in het begin zo’n moeite mee had.’

Tip: ga samen met je partner of in je eentje een weekend weg om te rouwen. Geef jezelf de ruimte om uitgebreid bij het verdriet stil te staan en probeer hiermee iets af te sluiten.

Tegelijkertijd kan het overlevende tweelingkind ook troost bieden. Juist omdat het een belangrijke reden is om door te gaan met je leven. Je wordt min of meer gedwongen om je verdriet een plek te geven, want je andere kind heeft jouw liefde en aandacht nodig.

‘Het grote verschil tussen het verliezen van één tweelingkind en het verliezen van allebei de kindjes, is natuurlijk dat je niet meteen door hoeft om voor het gezonde kind te zorgen. Dat je tijd ‘kunt’ nemen om te rouwen. ‘Kunt’ zeg ik, want er zijn maar weinig mensen die hier daadwerkelijk de tijd voor nemen. Omdat hun omgeving vindt dat ze door moeten, of omdat ze zelf vinden dat ze door moeten. Net zoals bij het verlies van één kindje, is het belangrijk dat je die tijd wel krijgt en neemt. En dat je omgeving het niet doodzwijgt, maar dat je steun krijgt uit je omgeving.’

Omgaan met het verlies

Omgaan met de verwerking van het verlies is voor iedereen anders. Moeders hebben meestal veel behoefte om erover te praten, maar dat lukt niet altijd met hun partner. Vaders hebben dezelfde tegenstrijdige gevoelens ten aanzien van het verlies, maar zij gaan hier meestal anders mee om. Doordat de reacties van beide ouders heel verschillend kunnen zijn, komen de onderlinge verhoudingen soms behoorlijk onder druk te staan.

‘Het eerste jaar hebben we er niet met elkaar over kunnen praten, dat komt nu eigenlijk pas. Ik had de eerste maanden heel veel behoefte om erover te praten, maar hij niet. Hij had natuurlijk ook zijn verdriet, maar uitte dat op een andere manier. Als hij zich rot voelde, stapte hij met onze oudste zoon in de auto en ging een eind rijden. Hij was soms wel uren weg en kwam dan pas eind van de middag weer thuis. Dat was zijn manier om ermee om te gaan.’

Ook voor mensen in de omgeving is het moeilijk om er goed mee om te gaan. Veel mensen hebben er moeite mee om te praten over een overleden kind. Vrienden en familieleden doen soms hun uiterste best om dit onderwerp te vermijden. Bij het overlijden van één tweelingbaby wordt vaak alle aandacht op het andere kind gevestigd. Maar voor de ouders is het belangrijk dat er ook aandacht is voor het feit dat het andere kindje ook heeft bestaan. En dat geldt natuurlijk ook voor ouders die beide kindjes hebben verloren.

‘In het begin vond ik het heel belangrijk dat mensen mijn overleden kindjes zagen als twee individuen, als Boris* EN Sanne*. Dat vrienden ze niet benoemden als ‘de tweeling’, maar daadwerkelijk hun namen noemden.’

Het kan best een tijd duren voordat het verdriet een plek heeft gekregen. Voor sommige ouders blijft het verdriet lang in de weg zitten, omdat ze door het levende tweelingkind steeds worden herinnerd aan hun overleden kindje. Vooral voor ouders van eeneiige tweelingen kan het erg verwarrend zijn, omdat ze het overleden kind soms terugzien in het andere kind. Maar ook voor ouders van twee-eiige tweelingkinderen zullen er momenten zijn waarop ze aan het overleden kind worden herinnerd. Zo zal de verjaardag van de tweeling altijd een dag van blijdschap en een dag van rouw zijn.

Opnieuw zwanger

Na het verlies van een tweeling(kind) kunnen ouders het verlangen hebben om opnieuw zwanger te worden. Een volgende zwangerschap zal altijd beladen zijn vanwege de emoties en herinneringen aan de eerdere zwangerschap. Dit kan een reden zijn om hiervan af te zien.

‘Tot de zestiende week was ik doodsbang voor een miskraam, maar tussen de zestiende en tweeëntwintigste week was voor mij de ergste periode. Ik was vreselijk bang dat de geschiedenis zich zou herhalen. Daardoor werd het een hele zware zwangerschap.’

Het is ook de vraag of het lukt om opnieuw zwanger te raken, omdat de leeftijd of vruchtbaarheidsproblemen een rol kunnen spelen. Hierdoor kan het verlies van een tweeling(kind) soms tot ongewilde kinderloosheid leiden. Dit maakt het verlies voor sommige ouders extra traumatisch. Ook voor ouders die één kindje hebben verloren, kan het moeilijk zijn om te accepteren dat hun kind zonder broertje of zusje zal opgroeien.

Het tweelingkind zonder broer of zus

Als het overlijden van een tweelingkind tijdens de zwangerschap of direct na de geboorte heeft plaatsgevonden, weet het overlevende kind meestal niet beter dan dat hij alleen is. Voor dit tweelingkind hoeft het leven dus niet anders te zijn dan voor een gewoon eenlingkind.

De meeste overlevende tweelingkinderen weten wel dat ze eigenlijk de helft van een tweeling zijn, omdat de ouders dit hebben verteld. Het is ook belangrijk dat ze dit weten, omdat dit gegeven altijd op de achtergrond aanwezig zal blijven. Voor de ouders van een overleden kind is het erg belangrijk dat het bestaan van dit kind niet wordt vergeten. Meestal staan buitenstaanders er na verloop van tijd niet meer zo bij stil, maar voor de ouders zal de afwezigheid van een verloren tweeling(kind) altijd blijven bestaan.

‘Bij de het verlies van één tweelingkind moet je je gevoelens verdelen tussen blijdschap en verdriet. En dat maakt het (mijns inziens) moeilijker om ermee om te gaan. Daarnaast word je regelmatig eraan herinnerd: er had hier nog iemand bij moeten zijn. Zouden ze op elkaar hebben geleken? Hoe zouden ze samen zijn? Zou het overgebleven tweelingkind anders zijn met een broertje of zusje?’

Je leest wel eens dat tweelingkinderen die hun tweelingbroertje of -zusje tijdens de zwangerschap of vlak daarna hebben verloren last blijven houden van een leeg gevoel, alsof ze iets missen. Het is niet helemaal duidelijk in hoeverre dit ook echt te maken heeft met het verlies van het broertje of zusje. Misschien heeft dit vooral te maken met de emoties van ouders die (onbewust) op het kind worden overgebracht. Sommige ‘overlevende’ tweelingen blijven hun leven lang last houden van een onbestemd gevoel dat hiermee zou kunnen samenhangen.

‘De laatste weken is Juliette heel bewust met Erik* bezig. Zo vroeg ze op haar verjaardag of Erik nu ook vier geworden zou zijn, of dat hij nog een baby’tje zou zijn. Ook kan ze tijdens haar spel opeens gaan huilen, omdat ‘ze zoveel van Erik* houdt’. Een tijdje terug zei ze zelfs dat ze liever zou sterven. Eerlijk gezegd schrok ik daar een beetje van. Op mijn vraag waarom zei ze: “Dan ben ik bij Erik*, want ik mis hem zo”. Tegenwoordig vraagt ze in de auto ook steeds of Erik* eigenlijk in het midden hoort te zitten.’

Verlies op latere leeftijd

De kans om in de kindertijd een broertje of zusje te verliezen, is voor een tweelingkind niet groter dan voor een eenlingkind. Maar als dit gebeurt dan zal de impact hiervan over het algemeen wél groter zijn. Voor een tweelingkind kan het een zeer ingrijpende gebeurtenis zijn als de ander komt te overlijden. Dat komt doordat tweelingkinderen over het algemeen een zeer hechte band met elkaar hebben. En die band is soms zelfs sterker dan de band die zij met hun ouders hebben.

Met het verliezen van de ander raakt een tweelingkind niet alleen zijn broer of zus kwijt, maar meestal ook zijn beste vriend. Een tweelingkind kan er bijzonder veel moeite mee hebben als de ander er niet meer is. Sommige tweelingkinderen voelen zich irrationeel schuldig over de dood van de ander. Of ze vragen zich af waarom juist de ander is doodgegaan en niet zijzelf. Dit geldt vooral voor eeneiige tweelingen die aan een erfelijke ziekte zijn overleden.

Het is dus van groot belang om speciale aandacht te besteden aan de rouwverwerking van het overlevende tweelingkind. Sommige ouders kiezen ervoor om hun tweelingkind actief te betrekken bij het sterfproces en het bijvoorbeeld een speciale rol te geven tijdens de uitvaartplechtigheid. Ook nadat het kind is overleden, kan het overlevende tweelingkind de behoefte hebben om op een bepaalde manier de ander met zich mee te dragen. Zo kan het dragen van een sieraad of een favoriet kledingstuk van het overleden kind voor het andere tweelingkind een belangrijke betekenis hebben.

Lotgenoten

Ouders die hun tweeling hebben verloren, hebben vaak tijd nodig om los te komen van het tweelingouderschap. Soms werden ze al tijdens de zwangerschap actief op een tweelingenforum of zijn ze inmiddels bevriend geraakt met andere (aanstaande) tweelingouders. Het uitwisselen van ervaringen met lotgenoten kan een goede manier zijn om het verlies te verwerken. Het is belangrijk om je te realiseren dat je niet de enige bent.

‘Het is alsof een belangrijk deel van ons leven stelselmatig wordt genegeerd. Het is nu meer dan twee jaar geleden dat ze zijn geboren. Ik denk nog vaak aan de dag van hun geboorte, aan de weken en maanden daarna. Ik heb twee prachtige kinderen gekregen, maar het is niet gegaan zoals ik graag had gewild. Ik kan alleen maar zorgen dat ze niet worden vergeten.’

Voor sommige ouders blijft het moeilijk om te accepteren dat hun kind is overleden. Ook al doen zij nog zo hun best om dit verdriet een plek te geven. Het kan confronterend zijn om contact te blijven houden met andere tweelingouders die zoiets hebben meegemaakt, waardoor het misschien beter is om hier afstand van te nemen.

Wil je incontact komen met lotgenoten? Dat kan via onderstaande links.

Vereniging voor ouders van een overleden kind: http://www.vook.nl/

Stichting Lieve Engeltjes: http://www.lieve-engeltjes.nl/

 


Geef een reactie

Een gedachte over “Verlies van een tweelingkind